Fort Sint-Nicolaas in Šibenik

Fort Sint-Nicolaas staat precies bij de ingang van het Sint-Antoniuskanaal. Het werd in de loop van de 16e eeuw gebouwd om de stad te verdedigen tegen Turkse aanvallen vanuit zee. Vandaag staat het er nog steeds en toont het op treffende wijze de staat van de stad en haar ontwikkeling in die periode. Het werd ontworpen door de Venetiaanse militaire bouwmeester Michiele Sammichelle. De onderste delen van het fort zijn opgetrokken uit witte steen, de bovenste uit baksteen. Fort Sint-Nicolaas behoort tot de sterkste maritieme vestingwerken aan de Kroatische Adriatische kust. Daarnaast is het een van de indrukwekkendste bouwwerken van dit type in Europa, en we zouden zelfs durven zeggen in de wereld.

Het Šibenik fort van Sint-Nicolaas is recent kandidaat geworden voor opname in het beschermde erfgoed onder bescherming van UNESCO. Dit is een feit waar de inwoners van Šibenik trots op zijn, en dat het beste het belang van dit bouwwerk in de wereld weergeeft. Later werd het ook daadwerkelijk op die prestigieuze lijst opgenomen, wat we later in de tekst nog afzonderlijk zullen vermelden.

Korte beschrijving van het fort en zijn functie door de geschiedenis heen

Fort Sint-Nicolaas is een maritiem verdedigingsbolwerk op het kleine eiland Ljuljevac. Het staat precies bij de ingang van het Sint-Antoniuskanaal bij Šibenik.

Sinds 9 juli 2017 staat het Fort Sint-Nicolaas, samen met het verdedigingssysteem van de stad Zadar, op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Het werd samen met andere forten ingeschreven onder de naam „Venetiaanse vestingwerken van de 15e tot de 17e eeuw. Al uit deze inschrijving kan men afleiden welke rol het fort speelde.

Ook het huidige uiterlijk van het fort lijkt op dat van vroeger. Toch hebben er in de loop van de tijd bepaalde wijzigingen plaatsgevonden.

Zo onderging het fort al wijzigingen in de tijd van de Venetiaanse heerschappij. Op het terras van het fort zijn er plaatselijke veranderingen in hoogte, en er vonden nog enkele andere wijzigingen plaats.

In de loop van de 19e eeuw werden de kanonlopen vervangen, wat extra veranderingen vereiste. Er werden ook nieuwe openingen gemaakt, die beter aansloten bij de behoeften van de tijd. In de 20e eeuw werd op het terras van het fort een signaalstation gebouwd voor de verkeersregeling in het Sint-Antoniuskanaal. Daarom werden sommige gebouwen binnen het fort afgebroken, en alle gebouwen die tot op vandaag bewaard zijn gebleven, vervallen langzaam, omdat het fort zijn oorspronkelijke functie heeft verloren. Het verval is gelukkig gestopt, vooral nu het fort op de lijst van UNESCO's beschermde erfgoed staat en er gewerkt wordt aan de restauratie van de ruimtes, die later voor het publiek geopend zullen worden.

Aanbeveling: Solaris Aquapartk

Dalmatinsko Etno selo Šibenik

Het uiterlijk van het fort, waarvan u vandaag al kunt genieten

Het portaal van het fort is verborgen op de oostelijke courtine, achter het oor van de rondel. De ingang wordt omlijst door een renaissanceportaal, waaraan ook lokale meesters hebben gewerkt: Dujam uit Split en Frano Dismanić uit Šibenik.

Het portaal heeft een rechthoekige vorm, en de ingang zelf bevindt zich in het midden en is halfrond afgesloten. Het hele portaal is uitgevoerd met details uit de periode van de rustica, een visueel teken van zijn representatieve en defensieve rol. Zo wordt ook de ingang benadrukt door rustica die de boog volgt, terwijl de kruin van de boog zelf extra wordt benadrukt door een beeldhouwwerk.

De rustica zet zich ook voort op de driekwartzuilen in een variant van de Dorische orde die de ingang flankeren, terwijl zich aan de buitenranden, op hetzelfde niveau als de driekwartzuilen, pilasters bevinden.

Zowel de zuilen als de pilasters steken uit ten opzichte van de ingang zelf en dragen de balken. Over de lengte van het fries wisselen triglyfen en versierde metopen elkaar af, en het portaal wordt afgesloten door een markante kroonlijst waarop ooit een leeuw stond als symbool van de Republiek Venetië.

Helaas werd de leeuw in de loop van de tijd beschadigd, en werd hij later op last van keizer Frans I opnieuw uitgehouwen, maar ook deze werd in 1926 vernietigd door soldaten van het Koninkrijk Joegoslavië, toen zij hem stuksloegen en in de zee gooiden.

Vanaf de zee bekeken toont Fort Sint-Nicolaas geen bijzonder opvallende details. Al tijdens de bouw was het bedacht als verdedigingsbolwerk, waarin geen plaats was voor visuele details. Het fort had een doel, en we kunnen concluderen dat het zeer doeltreffend is gebleken.

Vlak boven zeeniveau zijn grote openingen voor kanonnen te zien, terwijl vanaf het hoogste niveau kazematten de ruimte in het oog houden. Giangirolamo vond deze opstelling ideaal, omdat de kanonnen van het laagste niveau de flanken van naderende schepen rechtstreeks konden raken. Tegelijkertijd vernietigden de kanonnen in de kazematten van het hoogste niveau hun masten. De rondel staat vrijwel in de zee zelf; bij de courtines zijn natuurlijke rotsen te zien, terwijl zich helemaal in het zuiden, voor het halve bastion, de rest van het eilandje uitstrekt dat het fort met het vasteland verbindt.

Stilistische kenmerken van het Fort Sint-Nicolaas

Gezien de tijd van de bouw is dit fort, als we het vergelijken met andere bouwwerken van dezelfde of een vergelijkbare functie uit het naburige Italië, of met andere forten in Kroatië, iets complexer. Precies daardoor is het Šibenik fort ook interessanter, zowel voor bezoekers als voor historici en archeologen.

Fort Sint-Nicolaas onderscheidt zich van de al genoemde forten door de combinatie van een rondel en verlengde halve bastions. Het gebruik van de halfronde vorm van de rondel als meest prominent punt werd in die tijd vermeden in de verdedigingsbouw, omdat het de ruimte ervoor onverdedigd liet. Historici hebben hiervoor echter een verklaring, en er zijn twee redenen: de afwezigheid van rots en land voor de rondel wekte niet de angst dat vijanden de voet van de muren konden bereiken en aanvallen, terwijl de tweede reden wordt gezien als de mogelijkheid van een ideale opstelling van de kanonnen op beide niveaus.

Dit fort is bijzonder omdat hier, voor het eerst in de hele Venetiaanse militaire architectuur, de tenaille voorkomt. Deze wordt gevormd door precies twee halve bastions die door een courtine zijn verbonden, een oplossing die ook wel de tang wordt genoemd.

Bij het analyseren van het fort zien we een nieuwe combinatie van reeds bestaande elementen, waardoor het in bronnen ook wordt vermeld als een soort brug binnen de morfologie van de defensieve architectuur tussen (naar vorm en typologie) het verleden en de toekomst.

Šibenik moest, als destijds belangrijke stad aan de Adriatische Zee, en ook gezien zijn nieuwe rol in de verdediging tegen de Turken, een fort als dat van Sint-Nicolaas verkrijgen, dat solide was en in lijn met de trends en bouwmethoden van die tijd. Daar kwam waarschijnlijk ook de afstand van het centrum van de Republiek Venetië bij, waardoor Giangirolamo Sanmichele „meer vrijheid“ had bij het ontwerpen van het fort, en het resultaat is een reeks innovaties en een van de ongewonere voorbeelden van Venetiaanse verdedigingsarchitectuur.