Standbeeld van Gregorius van Nin – Split

De moedige Grgur is bij het volk herinnerd als een held, dus besloot onze grote kunstenaar – de beeldhouwer Ivan Meštrović – een serie grote monumenten van zijn gestalte te maken. Telkens één beeld bevindt zich in Varaždin, Nin en Split, waarbij die in Split zeker de bekendste is. Het beeld in Split werd op 29 september 1929 op het Peristylium geplaatst. Split kreeg zijn versie van Gregorius van Nin ondanks grote tegenstand van een deel van de inwoners. Onder hen viel vooral de beroemde conservator en archeoloog don Frane Bulić op. Toch werd het monument in 1954 verplaatst naar de huidige locatie – tussen de Gouden Poort en het Đardin-park.

Wie was Gregorius van Nin en hoe kwam hij in Split terecht?

Gregorius van Nin was kanselier van het Kroatische koninklijke hof en een van de belangrijkste bisschoppen van Nin van allemaal. Hij bekleedde het bisschopsambt in Nin rond 900-929, en werd in die tijd bekend als de belangrijkste pleitbezorger van de Oudslavische taal, het nationale glagolitische schrift en de glagolitische liturgie.

Toen Tomislav in 925 tot koning werd uitgeroepen, had bisschop Gregorius van Nin het hoogste kerkelijke gezag in de Kroatische staat. Op het kerkelijke concilie dat datzelfde jaar in Split werd gehouden, vocht hij samen met koning Tomislav voor de liturgie in de Kroatische (Slavische) taal en voor het gebruik van het glagolitische schrift.

Tomislav steunde het historische recht van de kerk van Salona, om een scheuring te vermijden, maar de conclusies van het concilie werden nooit bevestigd door de toenmalige paus Johannes X. De conclusies van het concilie moesten namelijk worden bevestigd door paus Johannes X, wat hij niet deed, omdat hem verschillende rapporten en brieven hadden bereikt, en de paus en de Dalmatische bisschoppen legden hun conclusies op via indirecte druk, door de wijding te verbieden van priesters die "de Slavische taal gebruiken om God te dienen".

In plaats van de Slavische taal in te voeren, bleef Gregorius van Nin zonder diocees en metropool, en op een tweede concilie, dat ook in Split werd gehouden in 928, werd het bisdom Nin opgeheven en kreeg Gregorius van Nin het bisdom Skradin toegewezen. Op datzelfde concilie werd het kerkelijke gezag over heel Kroatië en Dalmatië overgedragen aan de aartsbisschop van Split. De wijding van priesters die missen opdroegen in het Oudkroatisch (voor allen die geen Latijn kenden) werd verboden, en het Latijn werd officieel de liturgische taal. Omdat er maar heel weinig priesters waren die Latijn kenden, gingen de erediensten door in het Oudkroatisch met gebruik van het glagolitische schrift.

Het beeldhouwwerk van Gregorius van Nin in Split

Het monumentale beeld van Gregorius van Nin werd in 1929 geplaatst voor de kathedraal van Split, op het Peristylium van het paleis van Diocletianus. Het werd tijdens de Tweede Wereldoorlog verwijderd, om na de oorlog weer terug te worden gebracht, maar deze keer voor de noordelijke stadspoort.

Een verkleinde replica van het beeld uit Varaždin werd op 10 september 1969 in Nin geplaatst, ter gelegenheid van de viering van de 900e verjaardag van de uitgifte van het charter van de Kroatische koning Petar Krešimir IV, waarin voor het eerst de term Mare Nostrum (onze zee) voorkomt als bewijs van het koninklijke gezag over zee en land.

De duim van Gregorius van Nin

Een interessante legende omringt het beeld van Gregorius van Nin. Volgens de legende – als u de duim van het bronzen beeld van Gregorius van Nin aanraakt, is geluk gegarandeerd. Zo zegt de overlevering tenminste, en velen hebben het geprobeerd, wat het best wordt bewezen door de afgesleten duim op dit beeld.